تبلیغات
مهندسی پزشکی - بینی الکترونیکی

بینی الکترونیکی

نویسنده :مازیار سلیمی
تاریخ:دوشنبه 2 آذر 1388-08:34 ب.ظ

‌بویایی یكی از پیچیده‌ترین و مبهم‌ترین حواس انسانی است. علی رغم اینكه احتمال می‌رود بویایی یكی از اولین حواسی باشد كه بشر به كارایی آن پی برده است، هیچكس از عـمـلـكـرد دقـیـق آن اطـلاعـی نـدارد. مـهندسان نسخه‌های الكترونیكی از بینی انسان را ساخته‌اند كه پزشكان را قادر می‌سازد تشخیص‌هایی كمتر تهاجمی را از وضعیت بدن داشته باشند.
                                                                حس بویایی
بینی ارگان متحیركننده‌ای است كه دارای میلیون‌ها گیرنده بویایی از صدها نوع مختلف است. تنوع در گیرنده‌های بویایی انسان را قادر می‌سازد كه 000,‌10 نوع بوی مختلف را كه مـعـمـولا تركیبی از مود شیمیایی فرار هستند، احساس نماید. هر رایحه می‌تواند چندین گیرنده را فعال كند و این الگوی فعالیت، با ایجاد كدی مخصوص، ادراك بویایی خاصی را در مغز ایجاد می‌كند. تمامی بوها از مولكول‌های شیمیایی گوناگونی نشات می‌گیرند كه در هـوا پـراكـنـده هـسـتند. البته همه مواد دارای رایحه نیستند، تنها موادی كه حاوی تركیبات شیمیایی سبك و فرار باشند از خود بو ساطع می كنند. بسته به اینكه چه مواد شیمیایی و در چـه كـمـیـتـی حـاضـر اسـت، مـجـمـوعـه‌هـای مـخـتـلـفـی از نـورون‌هـای گـیـرنده بویایی فعال می‌شوند. مغز می‌تواند الگوهای مختلف را رمز گشایی كرده و معانی متعددی را برای آن ها در نظر بگیرد. ساخت سلول‌های غشای مصنوعی كه بتواند عملكرد بینی را تقلید كند با پـیـچـیـدگـی‌هـای بـسـیـاری روبـروسـت. گـیـرنـده‌های بویایی كه با مولكول‌های بو تركیب می‌شوند، پروتئین‌های غشایی هستند كه در سطح سلول گسترده شده‌اند. از آنجا كه غشای سلول از مولكول های چربی دولایه پوشیده شده است، پروتئین‌های گیرنده بسیار آب گریز هستند. هنگامی كه چنین پروتئین‌هایی از سلول جدا شده و در محلول‌های حاوی آب قرار گیرند، در كنارهم جمع شده و ساختار خود را از دست می‌دهند. به این ترتیب، جدا كردن پروتئین‌ها در مقادیر زیاد برای انجام مطالعات، بسیار مشكل خواهد بود. دانشمندان سال‌ها وقت برای یافتن راهی برای جداسازی و تلخیص پروتئین‌ها صرف كرده اند. این امـر بـایـد بـه وسـیـلـه مـحـلول‌های شوینده آب گریز انجام شود تا بتوان ساختار و عملكرد پروتئین‌ها را حفظ كرد.
 ‌تشخیص بیماری با حس بویایی
در دوران بـاسـتـان، اطـبـاء از حـس بویایی برای بسیاری از تشخیص‌های خود استفاده می‌كردند. به عنوان مثال آنان می‌دانستند كه بیماری دیابت سبب یجاد رایحه‌ای شیرین در بازدم بیمار می‌شود و یا میزان وخیم بودن یك جراحت را می‌توان به روش مشابه تشخیص داد. این هنر باستانی در دنیای امروز به علمی نوین بدل شده است. مهندسان نسخه‌های الكترونیكی از بینی انسان را ساخته‌اند كه پزشكان را قادر می‌سازد تشخیص‌های كمتر تهاجمی را از وضــعــیـــت بـــدن داشــتـــه بـــاشــنـــد. هــمــانـنــد ســایــر ارگـانـیـسـم‌هـای زنـده، بـاكـتـری‌هـا نـیز تركیباتی از گــازهــای مـخـتـلــف را تــولـیــد مـی‌‌كـنـنـد. بـنـابـرایـن می‌توان بیماری‌های عفونی را از طریق درك بوی ایــــن گــــازهــــا شــنـــاســـایـــی كـــرد. از ســـوی دیــگـــر، بـیـمـاری‌هـای غـیـر عـفـونـی مانند دیابت، تغییرات بـیـوشـیـمـیایی ایجاد می‌كنند كه بوی خاصی را از بــدن بـیـمــار سـاطـع مـی‌كـنـد. بـیـنـی انـسـان تـوانـایـی تـشـخـیـص بـسـیـاری از ایـن رایـحـه‌هـا را ندارد. در آیــنــده‌ای نــه چـنــدان دور، بـیـنــی‌هــای مـصـنــوعــی قـابـلـیت تشخیص بیماری از روی رایحه را برای پزشكان فراهم می‌كنند.  ‌
گام‌هایی به سوی بویایی مصنوعی
یـكـی از راه‌هـای ردیابی مواد شیمیایی در هوا، استفاده از دستگاه‌های آزمایشگاهی بزرگ مانند كـرومـاتـوگـراف گـازی و اسـپـكـتـرومتر است. این ابــزارهــا مــی‌تـوانـنـد وجـود كـمـتـریـن مـقـادیـر مـواد شیمیایی فرار را در نمونه‌های هوا شناسایی كنند. امــا دسـتـگــاه‌هــای مـذكـور مـوادی راكـه بـا بـویـایـی ارتـبـاطـی نـدارنـد  نـیـز شـنـاسایی می‌كنند. بنابراین تعیین اینكه كدام بخش از خروجی آنها مطابق با بـویـایـی اسـت، بـر پـیـچـیـدگـی چـنـین سیستم‌هایی مـی‌‌‌افـزایـد. بـه عـلاوه ایـن دسـتگاه‌ها چندان قابل حـمــل نـیـسـتـنـد. امـا روش‌هـای مـسـتـقـیـم‌تـر و كـم حجم‌تری برای بازسازی مصنوعی حس بویایی در دسـت ایـجـاد هـسـتند. در ادامه به برخی از این روش‌ها اشاره خواهیم كرد:  ‌
*‌سنسور اندازه گیری از جنس كریستال كوارتز (QCM)‌، سنسوری بسیار كوچك است كه می‌تواند یك نوع ماده شیمیایی فرار را شناسایی كند. این سنسور شامل یك كریستال كوارتز است كه در فركانسی خاص شروع بـه نـوسـان مـی‌كـنـد. كـریـسـتـال توسط لایه‌ای مخصوص پوشش داده شده است كه فقط مولكول‌هایی با شكل و سایز خاص را جذب می‌كند. در صورت جذب مولكول‌ها، تغییر جرم اندكی در كریستال ایجاد می‌شود كه فركانس نوسان كریستال را تغییر می‌دهد. مدار سـاده‌ای ایـن تـغـیـیـرات سـیـگـنـالی را كه به وسیله ماده شیمیایی مجهول ایجاد شده است، تشخیص می‌دهد. با در اختیار داشتن آرایه‌ای از سنسورهای كریستال كوارتز، كه هركدام بـه لایـه‌ای مـخـصـوص بـرای پـاسخ به ماده‌ای خاص پوشانده شده‌اند، می‌توان محدوده وسیعی از رایحه‌های مختلف را ردیابی كرد.  ‌
*‌‌نوع مشابه دیگری از این  ایده، سنسورهای پایه‌ای هستند. این سنسورها از 8 ‌ پایه تشكیل شده اند كه هر كدام ملكول‌های رایحه به خصوصی را به خود جذب می كند و در اثر آن اندكی خم می شود. الگوی خم شدن این 8  پایه معرف نوع رایحه است.
*‌‌ایده كاملاً متفاوت دیگر، استفاده از رنگ‌های حساس به تبخیر است. این رنگ ها به نام متالوپورفیرین شناخته می‌شوند و در مجاورت مواد شیمیایی به خصوصی تغییر رنگ می‌دهند. با بررسی وضعیت‌های اولیه و ثانویه در آرایه‌ای از این رنگ‌ها، كامپیوتر می‌تواند رایحه‌ها را به اصطلاح "ببیند."
رمزگشایی از یك آرایه سنسوری (از هریك از سه نوع ذكر شده در بالا) كاری پیچیده و در عین حال جالب است. چراكه موادی كه از نظر شیمیایی بسیار مشابه هستند ممكن است رایحه‌های بسیار متفاوتی داشته باشند. به عكس، رایحه‌های نزدیك به هم ممكن است در سطوح مولكولی بسیار متفاوت باشند. بدین منظور، محققان معمولا از شبكه‌های عصبی بـرای آنـالـیز داده‌ها استفاده می كنند. شبكه‌های عصبی نرم‌افزارهایی هستند كه می‌توان آن‌ها را با الگوهای مختلف تحت آموزش قرار داد. به این ترتیب، در مواجهه با یك الگوی جـدیـد، نـرم افـزار مـی‌تـوانـد بـر اسـاس شـبـاهـت هـای مـوجـود بـا الـگـوهـای شـنـاخـته شده، تصمیم‌گیری لازم را اتخاذ كند.  ‌
كاربردهای بویایی مصنوعی
بیشترین كاربرد بینی مصنوعی در مواردی است كه بینی انسان محدودیت‌هایی را پیش رو دارد. بـه عـنـوان مـثـال، سـنسورها می‌توانند غذای فاسد را بسیار پیش تر از بینی انسان تـشـخـیص دهند. همان‌طور كه باكتری‌های فاسد كننده مواد غذایی از خود رایحه تولید مـی‌كـنـنـد، بـاكـتـری‌های بیماری‌زا نیز رایحه‌های قابل تشخیصی ایجاد می‌كنند. بنابراین ممكن است تجهیزات فعلی تا حدی پیشرفت كنند كه از طریق بو كردن نمونه‌های خونی، بـیـمـاری‌هـای مـخـتـلـف را تـشـخـیـص دهـنـد. ‌یـكـی از كـاربـرهـای مهم سیستم‌های بویایی مصنوعی، شناسایی زودهنگام باكتری‌ها و قارچ‌ها در هوای تنفسی بیماران در بخش‌های مراقبت ویژه است. معمولا به سبب تشخیص دیر هـنـگـــام ایـــن عـــوامـــل بــیــمــاری‌زا، ریـســك ایـجــاد عفونت‌های تنفسی در این گروه از بیماران به رغم اسـتـفــــاده از رنــــج وســیــعــــی از آنــتــــی بــــادی‌هــــای پــیــشــگـیــری‌كـنـنــده، بــالا اســت. اسـتـفــاده از آنـتــی بـادی‌هـا، عـلاوه بـر تـحـمـیـل هـزیـنـه‌هـای سنگین، میكروب‌ها را در برابر آنتی بادی مقاوم می‌سازد كه تبعات به مراتب بدتری را به دنبال دارد. برای حل این مشكلات، به یك سیستم بلادرنگ برای تـشخیص و دسته بندی باكتری‌ها و قارچ‌ها نیاز اسـت. چنین سیستمی می‌تواند متابولیسم گازی ایـــن عـــوامــل را در هــوا ردیــابــی كـنــد. تـشـخـیــص زودهـنـگــام مـیـكــروب‌هــا، درمــان هــدفـمـنــد را بــا استفاده از آنتی بادی‌ها امكان‌پذیر می‌كند. به این ترتیب، مدت زمان بستری در بخش مراقبت‌های ویژه و هزینه‌های مربوطه كاهش خواهد یافت.
بینی الكترونیكی
 ‌بـیـنــی‌هــای الـكـتــرونـیـكــی از ســه جــزء اصـلــی تـشـكـیـل شده‌اند: سیستم دریافت نمونه، سیستم ردیــابــی، و سـیـسـتــم پــردازش (شـكـل 1).

سـاخـت دسـتـگـاهـی كـه بـتـوانـد عملكرد مشابه بینی داشته بـاشد با دو مسئله عمده روبرو است: ردیابی تك تـك اجـزای شـیـمـیـایـی و تـشـخـیص اینكه تركیب خاصی از اجزای داده شده در یك نسبت معین چه رایحه‌ای را تداعی می‌كند.  سیستم دریافت نمونه می‌تواند تركیبات فرار یك ماده را دریافت كرده و آن ها را برای آنالیزهای جزئی‌تر در اختیار سیستم ردیــــابــــی قـــرار دهـــد. ســیــســتـــم ردیـــابـــی، شـــامـــل مــجــمـــوعـــه‌ای از ســنــســـورهـــا اســـت كـــه بــخــش واكـنـش‌پـذیـر دسـتـگـاه هـسـتـنـد. این سنسورها در تـمـاس بـا تـركـیـبـات فـرار، واكنش شیمیایی ایجاد مـــی‌كــنــنـــد كـــه بــه تـغـیـیــر در خــواص الـكـتــریـكــی می‌انجامد. سیستم پردازش، پاسخ‌های دریافتی از تمامی سنسورها را با یكدیگر تركیب كرده و داده ورودی را ایجاد می‌كند. این داده پس از طی مراحل آنالیز  مقایسه‌ای، نتایج قابل تفسیری را تولید می‌كند. 
‌نحوه عملكرد بینی الكترونیكی
هنگامی كه بینی الكترونیكی رایحه‌ای را بو می­‌كشد، تغییراتی در وضعیت سنسور ایجاد می‌شود كه در اثر آن، مقاومت الكتریكی سنسور تغییر می كند. تغییرات مقاومت الكتریكی برای آنالیزهای دقیق‌تر به یك الگوریتم شناسایی الگو فرستاده می‌شود. از آنجا كه هر یك از سنسورهای واقع در یك آرایه واكنشی مخصوص به خود دارد، سنسور نوعی "اثر انگشت شیمیایی" برای هر بو ایجاد می‌كند. الگوریتم‌های شناسایی الگو از این اطلاعات برای انجام عـمـلـیـات شـنـاسـایـی و دسـتـه‌بـنـدی اسـتـفـاده می‌كنند. تكنیك‌های شناسایی الگو (PARCs) اطلاعات دریافت شده از سنسور را آنالیز كرده و تغییرات مقاومتی آرایه را به مجموعه‌های پرقدرتی از اطلاعات تبدیل می‌كنند كه قابل استفاده در تشخیص بیماری‌ها، كنترل كیفیت مواد غذایی، ارزیابی‌های زیست محیطی و ردیابی مواد سمی هستند. با انتخاب روش صحیح آنـالـیـز الگو، بینی‌های الكترونیكی می‌توانند برای شناسایی تركیبات رایحه‌های گوناگون، انجام آنالیزهای ادراكی اولیه  و حتی دسته بندی رایحه‌های ناشناخته به كار آیند.  ‌

شکل2) واکنش آرایه سنسور پایه‌ای به رایحه دریافت شده


 

 

شکل3) نحوه خم شدن پایه‌ها در سنسور پایه‌ای توسط مولکول‌های ماده فرار (شکل سمت چپ: وضعیت اولیه، سمت راست: جذب مولکول‌ها و خم شدن پایه)  

 

 

 

‌الگوریتم‌های متعددی برای حل مشكلات بینی الكترونیكی به كار می‌روند. از آن جمله می‌توان به تكنیك‌های آنالیز آماری نظیر آنالیز اجزای اصلی (PSA) و آنالیزهای غیر پارامتری و شبكه‌های عصبی اشاره كرد. اكثر الگوریتم‌ها باید یك فاز یادگیری را پشت سر بگذارند. در این فاز، نمونه‌هایی با گروه‌ها و دسته بندی‌های معلوم برای آموزش الگوریتم به كار می‌روند. نوع الگوریتم تعیین كننده سطح نظارت انسان و میزان اطلاعات لازم برای انجام ایـن آموزش است. هنگامی كه الگوریتم تحت آموزش قرار گرفت، قادر خواهد بود كه رایحه‌ای نامعلوم را به عنوان یك عضو یا تركیبی از اعضای دسته بندی‌هایی كه با آن ها تحت آموزش بوده است، شناسایی كند.  یك الگوریتم مناسب باید صحیح و سریع بوده، یادگیری آن ساده باشد و حافظه چندانی را اشغال نكند. به سبب این ویژگی‌های پیچیده، الگوریتم ایـده‌آلـی بـرای آنـالـیـزهـای بـویـایـی وجود ندارد. هیچكدام از آنالیزهای بالینی و مدل‌های برگرفته از خواص بیولوژیك نمی‌توانند تمامی نیازها را مرتفع كنند.
آنالیزهای آماری معمولا سریع بوده و به فاز آموزشی نیاز ندارند. نتایج حاصل از آن ها در ارتباط تنگاتنگ با داده‌های ورودی بوده و به طبیعت مواد شیمیایی مورد آزمایش واكنش نشان می‌دهند. به این ترتیب، این نوع آنالیزها از خطرات ناشی از آموزش مبری هستند. با این وجود، داده‌های دریافتی از سنسور در اكثر موارد خطی  فرض می‌شود. ولی با اینكه داده‌ها در اكثر موارد رفتاری خطی دارند، درغلظت‌های بالا برخلاف پیش بینی‌ها عمل كرده و سبب ایجاد خطا در الگوریتم‌های خطی می‌شوند. 

 

شکل 4) ثبت الگوی ماده بر اساس پاسخ دریافتی از هشت پایه سنسور پایه‌ای  ‌

 

 

 

روش دیـگر دسته بندی داده‌ها، استفاده از شبكه‌های است كه بر اساس سیستم های بیولوژیك طراحی شده‌اند. برخلاف آنالیزهای آماری، شبكه‌های عصبی نیازی به خطی بودن و یا تبعیت از یك مدل ریاضی به خصوص ندارند. شبكه‌های عصبی می‌توانند برای آنالیزهای فازی نیز استفاده شوند. در تحلیل‌های فازی، رایحه‌ها به دسته بندی‌های مبهمی تقسیم می‌شوند كه حواس بویایی انسان را تقلید می‌كنند. آنالیز فازی نتایجی را به دست مـی‌دهـد كـه از طـریـق تـكـنـیـك‌هـای آمـاری، شامل ارزیابی كیفیت رایحه‌ها، چندان سهل الوصول نیست. اما شبكه‌های عصبی نیز عاری از خطا نیستند. این شبكه‌ها باید برای ایجاد گـروه‌های دسته بندی، برنامه‌ریزی شوند. این امر بدین معناست كه شبكه‌های عصبی، الـگـوریـتم‌هایی هستند كه باید تحت آموزش قرار گیرند و آموزش آن‌ها برای شناسایی رایـحـه‌هـای جـدیـد كـار دشـواری اسـت. هـمـچـنـیـن مـمـكـن اسـت با استفاده از نمونه‌های آموزشی بسیار زیاد، شبكه‌های عصبی تحت آموزش بیش از حد قرار بگیرند كه به از بین رفتن كارآیی سیستم منجر خواهد شد.
كاربردها
دامـنـه‌هـای كـاربـرد ایـن نـوع سـنـسـور بیشتر در كـنـتـرل كـیـفـیـت و شـنـاسـایـی یا تشخیص گازها و محلول‌های فرار در محیط‌های مختلف است. از آنجا كه این سنسورها علاوه بر محیط‌های گازی، در مـحـیـط‌هـای حـاوی مـایـعـات نـیـز قابل استفاده هـسـتـنــد، كــاربــردهــای مـتـنــوعــی در بـیـوشـیـمـی و تشخیص پزشكی دارند.
بـرخـی از ایـن كـاربـردهـای دیـگـر سـنـسورهای پایه‌ای عبارتند از:
*‌‌حس كردن گازها
‌‌*كاربرد در صنعت خودروسازی
*‌‌كنترل كیفیت (غذا، مواد شیمیایی، هوا)
*‌‌صنعت تولید عطر
‌‌*كاربردهای پزشكی
*‌تحقیقات مرتبط با پزشكی قانونی
*‌ردیابی مواد مخدر یا مواد منفجره
‌*جستجوی مولكول‌های آلوده در فضاهای مـحـبـوس نـظـیـر سـفـیـنـه‌های فضایی (علت اصلی توجه NASA به مبحث بویایی مصنوعی)
مزایا
در تـكـنـولـوژی سـنـسـورهـای پـایـه­‌ای، بـه تـجـهـیزات حـجـیــم و گــران قـیـمـت نـیـازی نـیـسـت. ایـن سـیـسـتـم­‌هـا می‌‌توانند جایگزین بسیاری از سیستم‌های گران قیمتی شوند كه در حال حاضر برای ردیابی تعداد محدودی از مواد        (از طریق حس بویایی) به كار می‌روند.   ‌

منابع

1.Christina Brandt, Cornell University, "The Identification of Chemicals using Clustering and Extrapolation from an External Database for Electronic Nose Sensors"
2."Nanomechanical Olfactory Sensors", accessed on http://monet.physik.unibas.ch/nose
3."MIT Paves Way To Artificial Nose", accessed on http://sciencedaily.com
4."Electronic Nose", accessed on Wikipedia.org






داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
buy cialis no rx
پنجشنبه 15 آذر 1397 09:10 ب.ظ

You actually expressed this terrifically.
cialis generique generic cialis in vietnam cialis pas cher paris comprar cialis 10 espa241a generic cialis pro click now cialis from canada canadian discount cialis cialis 100mg suppliers look here cialis order on line miglior cialis generico
buy cialis online best price
پنجشنبه 15 آذر 1397 01:38 ق.ظ

You actually explained it terrifically!
order generic cialis online are there generic cialis cialis 5 mg para diabeticos does cialis cause gout generic cialis levitra acheter cialis meilleur pri cost of cialis per pill cialis generico milano cialis et insomni tadalafil generic
Buy cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 09:10 ق.ظ

Valuable forum posts. Thank you!
cialis patent expiration cialis daily new zealand cialis y deporte cialis professional yohimbe cialis 05 we choice cialis uk we choice free trial of cialis dosagem ideal cialis cialis per paypa cialis tablets australia
cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 09:37 ب.ظ

With thanks. A good amount of info!

acheter cialis meilleur pri 200 cialis coupon canada discount drugs cialis cialis para que sirve cialis vs viagra cialis 5mg billiger only best offers cialis use cialis super acti prices on cialis 10 mg viagra vs cialis
Cialis prices
سه شنبه 13 آذر 1397 10:47 ق.ظ

Amazing plenty of amazing knowledge!
viagra or cialis cialis free trial tadalafilo calis cialis 5mg prezzo di cialis in bulgaria cialis for daily use calis the best site cialis tablets cialis patentablauf in deutschland
buy tadalafil no prescription
دوشنبه 12 آذر 1397 11:04 ب.ظ

Thank you! I enjoy it.
cialis 5mg billiger cialis daily new zealand order cialis from india cialis et insomni cialis pills in singapore buy online cialis 5mg cialis daily new zealand overnight cialis tadalafil walgreens price for cialis dose size of cialis
buy cialis online safely
دوشنبه 12 آذر 1397 10:13 ق.ظ

Regards. Valuable information!
we like it cialis soft gel prix de cialis free generic cialis viagra or cialis cialis generico in farmacia tadalafil generic cialis en mexico precio acheter cialis kamagra tadalafil tablets cialis generico milano
Buy generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 10:31 ب.ظ

Incredible a good deal of wonderful material.
cialis uk cuanto cuesta cialis yaho import cialis buy name brand cialis on line enter site natural cialis viagra vs cialis vs levitra cialis generic cipla cialis online generic cialis with dapoxetine cialis herbs
buy cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 09:35 ق.ظ

Cheers! Quite a lot of content!

import cialis cialis online deutschland cialis dosage cialis usa cost achat cialis en suisse acquistare cialis internet cialis ahumada 40 mg cialis what if i take callus wow cialis tadalafil 100mg
buy cheap cialis in canada
شنبه 10 آذر 1397 10:44 ب.ظ

Thanks a lot, Valuable stuff.
cialis bula cialis generic availability cialis 20mg dosagem ideal cialis try it no rx cialis buy original cialis how does cialis work cialis tablets we choice cialis uk best generic drugs cialis
buy cialis medication
شنبه 10 آذر 1397 09:27 ق.ظ

Thanks a lot! I like this.
cialis mit grapefruitsaft cialis 5 mg funziona generic cialis pill online brand cialis generic comprar cialis navarr buy cheap cialis in uk cialis daily new zealand only now cialis 20 mg buy cialis online cheapest cialis kamagra levitra
Online cialis
جمعه 9 آذر 1397 10:10 ب.ظ

Nicely put. Thanks!
price cialis best try it no rx cialis cialis arginine interactio cialis 5 effetti collaterali cialis 5 mg scheda tecnica cialis patent expiration cialis uk next day cialis 200 dollar savings card online prescriptions cialis how does cialis work
Online cialis
جمعه 9 آذر 1397 10:14 ق.ظ

Appreciate it! A good amount of forum posts.

how does cialis work cialis generico cialis usa cost buy cialis uk no prescription cialis 20mg preis cf cialis for sale south africa cost of cialis per pill cialis prices in england precios de cialis generico buy cialis online
buy cialis online without a prescription
پنجشنبه 8 آذر 1397 11:10 ب.ظ

Wow many of very good material.
cialis coupon buy cialis uk no prescription cialis canada viagra cialis levitra side effects for cialis cialis dosage amounts ou acheter du cialis pas cher safe site to buy cialis online order cialis from india achat cialis en itali
buy generic cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 11:51 ق.ظ

Many thanks. Ample content!

the best choice cialis woman viagra cialis levitra cipla cialis online cialis alternative cialis super acti buy online cialis 5mg cialis purchasing link for you cialis price tadalafil online prescriptions cialis
cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 11:11 ب.ظ

You reported it really well.
generic cialis in vietnam cialis 5 mg generic cialis 20mg uk enter site very cheap cialis cialis kamagra levitra recommended site cialis kanada enter site 20 mg cialis cost cialis generic tadalafil buy cialis generique 5 mg cialis coupon printable
buy cialis online cheap
چهارشنبه 7 آذر 1397 11:11 ق.ظ

Nicely put, Many thanks!
side effects of cialis side effects of cialis tadalafil tablets cialis herbs when will generic cialis be available cialis 5 mg schweiz cialis 5 effetti collaterali buy cialis online cheapest tadalafil 5mg tadalafil 20 mg
Cialis canada
دوشنبه 9 مهر 1397 06:03 ب.ظ

You made your stand quite nicely!!
cialis for bph generic cialis tadalafil venta de cialis canada cialis efficacit cialis 5 mg funziona canadian cialis low cost cialis 20mg cialis daily dose generic cialis generico price cialis best
online pharmacies canada
یکشنبه 1 مهر 1397 03:45 ب.ظ

Thanks a lot! Numerous knowledge.

canada drugs prescriptions from canada without northwest pharmacies online northwestpharmacy canadianpharmacyusa24h is it legal canada viagra canada online pharmacies surrey online pharmacies canadian drug canadian drugstore
cialissy.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 03:56 ب.ظ

Very good facts, Thanks.
cialis professional from usa cialis super kamagra cialis ahumada cialis 20mg preis cf rx cialis para comprar viagra or cialis look here cialis order on line cialis 10 doctissimo free cialis deutschland cialis online
viagrayosale.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 10:36 ب.ظ

Helpful content. Appreciate it.
rx cialis para comprar tadalafil tablets calis cialis farmacias guadalajara buy cialis uk no prescription cialis mit grapefruitsaft cialis generico online cialis rckenschmerzen cialis generico in farmacia viagra cialis levitra
viagra generic
سه شنبه 23 مرداد 1397 09:55 ق.ظ

You actually said it adequately!
viagra pills viagra buy online buy cheap viagra online without prescription is buying viagra online safe cheapest viagra with prescription how to get viagra from doctor discount viagra where can i buy cheap viagra viagra pharmacy viagra cheap viagra order viagra online uk
Cialis pills
سه شنبه 23 مرداد 1397 01:24 ق.ظ

Perfectly spoken genuinely. !
wow cialis tadalafil 100mg cialis generico in farmacia cialis bula online cialis cialis 5mg billiger generic for cialis does cialis cause gout cialis 20 mg cost cialis 5 mg schweiz il cialis quanto costa
Buy generic cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 04:43 ب.ظ

Amazing data, With thanks.
cialis 5mg billiger sialis generic cialis pill online cialis professional yohimbe cialis generic cialis prices venta de cialis canada enter site 20 mg cialis cost cialis baratos compran uk safe site to buy cialis online
Viagra 5mg
پنجشنبه 6 اردیبهشت 1397 05:40 ق.ظ

You stated it really well!
generic viagra order buy viagra south africa buy viagra pharmacy buying viagra cheap online pharmacy usa online pharmacy for viagra buy cheap viagra online with prescription online viagra no prescription buy viagra china order viagra online usa
Cialis online
جمعه 3 فروردین 1397 08:01 ق.ظ

You said it very well..
cialis name brand cheap cialis 5mg billiger cialis rezeptfrei cialis coupon female cialis no prescription cialis venta a domicilio cialis daily cialis rezeptfrei cialis price thailand precios de cialis generico
Can stretching help you grow taller?
چهارشنبه 5 مهر 1396 10:12 ق.ظ
Every weekend i used to visit this site, as i wish for enjoyment, as this this web page conations
really good funny stuff too.
How do you grow?
پنجشنبه 16 شهریور 1396 07:40 ق.ظ
Can I simply say what a relief to uncover somebody who truly
knows what they are talking about on the internet. You
actually know how to bring a problem to light and make it important.
A lot more people have to check this out
and understand this side of the story. It's surprising you aren't more popular since you
certainly possess the gift.
foot pain
پنجشنبه 15 تیر 1396 09:25 ب.ظ
Sweet blog! I found it while browsing on Yahoo News.
Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News? I've been trying for a while but
I never seem to get there! Appreciate it
foot pain
پنجشنبه 15 تیر 1396 09:22 ب.ظ
Sweet blog! I found it while browsing on Yahoo News.
Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News? I've been trying for a while but
I never seem to get there! Appreciate it
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30


Admin Logo
themebox Logo